جراحی هموروئید؛ روشها، عوارض و مراقبت بعد از عمل
هموروئید همیشه به جراحی نیاز ندارد. بسیاری از بیماران با اصلاح عادات دفع، افزایش فیبر و درمان یبوست بهبود پیدا میکنند. با این حال، در هموروئیدهای پیشرفته، بیرونزدگی قابل توجه یا علائمی که با درمانهای غیرجراحی برطرف نمیشوند، جراحی یا سایر روشهای مداخلهای مطرح میشود.
انتخاب روش جراحی فقط بر اساس وجود هموروئید نیست؛ نوع و درجه بیماری، میزان پرولاپس (بیرونزدگی)، وجود جزء خارجی، سابقه درمان و وضعیت اسفنکتر مقعد در این تصمیم نقش دارند.
فهرست مطالب
هموروئید چیست؟
هموروئید به تغییرات علامتدار در بالشتکهای عروقی طبیعی کانال مقعد گفته میشود.
هموروئید داخلی
هموروئید داخلی در داخل کانال مقعد قرار دارد و بر اساس میزان بیرونزدگی به چهار درجه تقسیم میشود:
- درجه ۱: بیرونزدگی ندارد.
- درجه ۲: هنگام دفع بیرون میزند و خودبهخود برمیگردد.
- درجه ۳: برای برگشت به داخل به فشار دست نیاز دارد.
- درجه ۴: بهطور دائمی بیرون است و با فشار دست نیز برنمیگردد.
هموروئید خارجی
هموروئید خارجی زیر پوست اطراف مقعد قرار دارد و در صورت تشکیل لخته میتواند باعث ایجاد توده دردناک و ناگهانی شود.
علائم هموروئید
خونریزی روشن، بیرونزدگی، خارش، تحریک پوست و احساس توده از علائم شایع هستند. با این حال، خونریزی مقعدی نباید بدون بررسی به هموروئید نسبت داده شود، زیرا بیماریهای دیگری نیز میتوانند چنین علامتی ایجاد کنند.
چه زمانی هموروئید نیاز به جراحی دارد؟
همه هموروئیدها نیازمند عمل نیستند. روشهای غیرجراحی مانند اصلاح اجابت مزاج، مصرف فیبر و در برخی بیماران لیگاسیون با حلقه لاستیکی، اسکلروتراپی یا انعقاد مادون قرمز معمولاً پیش از جراحی بررسی میشوند.
جراحی بیشتر در شرایط زیر مطرح است:
- هموروئید داخلی درجه ۳ و ۴، بهویژه در صورت پرولاپس قابل توجه
- هموروئید ترکیبی داخلی و خارجی با علائم قابل توجه
- باقی ماندن علائم آزاردهنده پس از درمانهای غیرجراحی
- عود بیماری پس از درمان
- هموروئید خارجی علامتدار در مواردی که برداشت آن ضرورت پیدا کند
در هموروئیدهای درجه پایین نیز ممکن است در صورت تداوم علائم و پاسخ ناکافی به درمانهای قبلی، روش مداخلهای انتخاب شود. بنابراین درجه هموروئید بهتنهایی تعیینکننده نوع عمل نیست و یافتههای معاینه نیز باید در نظر گرفته شوند.
قبل از جراحی هموروئید چه بررسیهایی لازم است؟
پیش از انتخاب روش جراحی، پزشک درباره خونریزی، بیرونزدگی، درد، عادات دفع و درمانهای قبلی سؤال میکند. سپس ناحیه مقعد در حالت عادی و هنگام زور زدن بررسی میشود.
معاینه انگشتی مقعد برای ارزیابی کانال مقعد، بیماریهای دیگر و بررسی تون اسفنکتر انجام میشود و در صورت نیاز آنوسکوپی (مشاهده داخل کانال مقعد با وسیله مخصوص) نیز انجام میگیرد. اگر خونریزی الگوی غیرمعمول داشته باشد یا احتمال بیماری دیگری مطرح باشد، ممکن است بررسی کاملتر روده از جمله کولونوسکوپی لازم شود.
این مرحله اهمیت زیادی دارد، زیرا جراحی باید با توجه به آناتومی هموروئید و وضعیت عملکردی مقعد برنامهریزی شود، نه صرفاً بر اساس شدت ظاهری توده.
انواع جراحی هموروئید و نحوه انجام آنها
هدف جراحی فقط برداشتن هموروئید نیست. جراح باید بین برداشتن بافت اضافی، اصلاح پرولاپس و حفظ بافت سالم و ساختارهای طبیعی کانال مقعد تعادل برقرار کند. برداشت بیش از حد پوست یا مخاط، آسیب به اسفنکتر یا دستکاری غیرضروری بافتهای اطراف میتواند خطر عوارضی مانند تنگی مقعد و اختلال کنترل گاز یا مدفوع را افزایش دهد. به همین دلیل، انتخاب تکنیک و میزان برداشت بافت باید متناسب با الگوی بیماری انجام شود.
روشهای مختلفی برای جراحی هموروئید وجود دارد و تفاوت اصلی آنها در میزان برداشت بافت، نحوه کنترل پرولاپس و میزان آسیب بافتی است.
هموروئیدکتومی باز
در هموروئیدکتومی باز یا روش Milligan-Morgan، تودههای هموروئیدی علامتدار برداشته میشوند و زخمها برای ترمیم تدریجی باز گذاشته میشوند.
این روش در هموروئیدهای پیشرفته، بهخصوص مواردی که هموروئید داخلی و خارجی بهصورت همزمان وجود دارند، کاربرد مهمی دارد. مزیت آن کنترل مناسب بافت هموروئیدی و دوام درمان است؛ در مقابل، درد بعد از عمل و دوره ترمیم معمولاً بیشتر از روشهای کمتهاجمیتر است.
هموروئیدکتومی بسته
در روش Ferguson، بافت هموروئیدی برداشته میشود اما محل جراحی پس از آن بخیه میخورد.
از نظر هدف اصلی، تفاوت آن با روش باز در نحوه مدیریت زخم است. انتخاب بین تکنیک باز و بسته به شرایط بیمار و تجربه جراح انجام میشود و نمیتوان یکی را برای همه بیماران مناسبتر دانست.
جراحی لیزری هموروئید
در جراحی لیزرس هموروئید Laser Hemorrhoidoplasty (LHP) انرژی لیزر به داخل بافت هموروئیدی منتقل میشود تا عروق و بافت هموروئیدی جمع و کوچک شوند. در مقایسه با هموروئیدکتومی، برداشت وسیع بافت و ایجاد زخم باز معمولاً وجود ندارد.
مطالعات مقایسهای نشان دادهاند که لیزر میتواند با درد و خونریزی کمتر و بازگشت سریعتر به فعالیت همراه باشد.
با این حال، مزیت لیزر بیشتر در بهبودی کوتاهمدت است و نباید آن را برای تمام درجات هموروئید جایگزین هموروئیدکتومی دانست. شواهد جدیدتر همچنان درباره ماندگاری طولانیمدت آن قطعیت کمتری نشان میدهند.
بهخصوص در هموروئید درجه ۴، پرولاپس شدید یا وجود جزء خارجی قابل توجه، احتمال نیاز به درمان مجدد بیشتر است. در مطالعات انجامشده روی LHP، درجه ۴ با افزایش خطر عود و برخی عوارض همراه بوده است.
هموروئیدوپکسی با استپلر
در این روش، بخشی از مخاط بالاتر از بافت هموروئیدی با استپلر برداشته و باقیمانده بافت به سمت بالا کشیده میشود. هدف اصلی کاهش پرولاپس هموروئید داخلی است.
این روش معمولاً درد اولیه کمتری نسبت به هموروئیدکتومی دارد، اما هموروئید خارجی را درمان نمیکند و احتمال عود در درازمدت میتواند بیشتر باشد.
لیگاسیون عروق هموروئیدی
در این روش، عروق تغذیهکننده هموروئید شناسایی و بسته میشوند تا جریان خون به بافت کاهش پیدا کند. در برخی بیماران مبتلا به هموروئید داخلی میتوان از این روش کمتهاجمیتر استفاده کرد، اما احتمال عود آن در مقایسه با هموروئیدکتومی اکسیزیونال بیشتر است.
لیزر بهتر است یا جراحی باز هموروئید؟
مقایسه این دو روش زمانی معنیدار است که نوع و درجه هموروئید نیز در نظر گرفته شود.
ویژگی | هموروئیدکتومی باز | لیزر هموروئید |
برداشت مستقیم بافت | دارد | معمولاً ندارد |
آسیب بافتی | بیشتر | کمتر |
درد بعد از عمل | معمولاً بیشتر | معمولاً کمتر |
بازگشت به فعالیت | معمولاً دیرتر | معمولاً سریعتر |
کاربرد در پرولاپس شدید | مناسب | محدودتر |
درمان جزء خارجی | امکانپذیر | محدود |
ماندگاری در بیماری پیشرفته | بیشتر | در برخی بیماران نامشخصتر |
بنابراین مزیت لیزر را نمیتوان فقط با عبارت «بدون درد و بدون نقاهت» توصیف کرد. لیزر یک روش مداخلهای است و میزان موفقیت آن به انتخاب درست بیمار و تکنیک انجام عمل وابسته است. شواهد جدید نیز مزیت لیزر در درد و سرعت بهبودی را تأیید میکنند، اما درباره دوام طولانیمدت آن در بیماری پیشرفته هنوز محدودیتهایی وجود دارد.
عوارض جراحی هموروئید چیست؟
درد، خونریزی، تورم و احتباس ادرار از عوارض شناختهشده روزها و هفتههای اول بعد از جراحی هستند. برخی عوارض دیرتر ایجاد میشوند و به تکنیک جراحی، میزان برداشت بافت و شرایط خود بیمار ارتباط دارند.
تنگی مقعد
برداشت بیش از حد پوست یا مخاط و ایجاد اسکار (بافت جوشگاهی) میتواند باعث تنگی کانال مقعد شود. این عارضه ممکن است با سختی دفع، درد یا تغییر شکل مدفوع همراه باشد.
بیاختیاری مدفوع یا نشت گاز
اختلال کنترل گاز یا مدفوع پس از جراحی ممکن است ایجاد شود، اما عارضه شایعی نیست. آسیب مستقیم به اسفنکتر یا دستکاری غیرضروری عضله میتواند یکی از عوامل مؤثر باشد.
به همین دلیل، حفظ اسفنکتر و برداشت دقیق بافت هموروئیدی اهمیت دارد. البته هر مورد بیاختیاری پس از عمل الزاماً ناشی از تکنیک جراحی نیست؛ آسیب قبلی اسفنکتر، جراحیهای قبلی، زایمان و برخی بیماریهای زمینهای نیز میتوانند در عملکرد دفع نقش داشته باشند.
یک متاآنالیز بزرگ در سال ۲۰۲۵ که بیش از ۳۱ هزار بیمار را بررسی کرد، نشان داد بیاختیاری پس از هموروئیدکتومی اکسیزیونال و هموروئیدوپکسی استپلری در مجموع نسبتاً کمشیوع است؛ بنابراین نباید این عارضه را بهعنوان پیامد معمول جراحی به بیمار معرفی کرد.
عود هموروئید
عود هموروئید فقط به مهارت جراح وابسته نیست؛ نوع هموروئید، میزان پرولاپس، شدت بیماری و روش درمان نیز در احتمال عود نقش دارند. روشهایی که بیشتر با هدف کوچککردن یا بالا کشیدن بافت انجام میشوند، ممکن است در برخی بیماران نسبت به هموروئیدکتومی برداشتنی با احتمال عود بیشتری همراه باشند. به همین دلیل، انتخاب روش باید با توجه به الگوی بیماری و میزان پرولاپس انجام شود، نه صرفاً بر اساس کمدردتر بودن یا کوتاهتر بودن دوره نقاهت.
مراقبتهای بعد از جراحی هموروئید
پیشگیری از یبوست
مدفوع سفت و زور زدن میتواند درد و ناراحتی بعد از عمل را تشدید کند. مصرف فیبر و مایعات کافی و در صورت تجویز پزشک، استفاده از نرمکننده مدفوع یا ملین به پیشگیری از یبوست کمک میکند.
کنترل درد و بهداشت ناحیه
درد بعد از هموروئیدکتومی، بهویژه در روزهای ابتدایی، قابل انتظار است و باید با داروهای تجویزشده کنترل شود. تمیز نگه داشتن ناحیه و رعایت دستور پزشک درباره شستوشو نیز اهمیت دارد.
فعالیت و بازگشت به کار
فعالیت باید بهتدریج افزایش پیدا کند و تا زمان بهبودی از فعالیتهای سنگین و فشار زیاد به ناحیه جراحی پرهیز شود. زمان بازگشت به کار به روش جراحی و روند ترمیم بستگی دارد؛ روشهای کمتهاجمی مانند لیزر معمولاً امکان بازگشت سریعتری فراهم میکنند.
چه علائمی بعد از عمل نیاز به مراجعه پزشکی دارند؟
خونریزی زیاد یا مداوم، تب و لرز، درد شدید یا رو به افزایش، ترشح غیرطبیعی، تورم قابل توجه و ناتوانی در دفع ادرار باید توسط پزشک بررسی شوند.
همچنین ایجاد نشت جدید مدفوع یا گاز و کاهش واضح کنترل دفع موضوعی نیست که بیمار صرفاً بهعنوان بخشی از دوره نقاهت نادیده بگیرد و در صورت تداوم باید به جراح اطلاع داده شود.
سوالات متداول درباره جراحی هموروئید
آیا هموروئید همیشه نیاز به جراحی دارد؟
خیر. بسیاری از موارد با اصلاح عادات دفع، درمان یبوست و روشهای غیرجراحی کنترل میشوند. جراحی بیشتر برای بیماریهای پیشرفته، پرولاپس قابل توجه یا علائم مقاوم به درمان مطرح است.
آیا عمل هموروئید درد دارد؟
درد بعد از هموروئیدکتومی، بهخصوص در روزهای ابتدایی، شایع است. روشهای کمتهاجمی مانند لیزر معمولاً با درد کمتر و بازگشت سریعتر به فعالیت همراه هستند.
لیزر بهتر است یا جراحی باز؟
یک روش برای همه بیماران مناسب نیست. لیزر معمولاً درد و دوره بهبودی کوتاهتری دارد، اما در هموروئیدهای بزرگ، پرولاپس شدید یا برخی موارد درجه ۴، هموروئیدکتومی ممکن است انتخاب مناسبتری باشد. تصمیم نهایی پس از معاینه و تعیین نوع و درجه بیماری گرفته میشود.
آیا جراحی هموروئید باعث بیاختیاری مدفوع میشود؟
بیاختیاری یا نشت گاز از عوارض احتمالی اما نسبتاً کمشیوع است. آسیب اسفنکتر و برخی عوامل زمینهای میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند؛ به همین دلیل ارزیابی وضعیت اسفنکتر و انتخاب تکنیک مناسب پیش از عمل اهمیت دارد.
برای هموروئید به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
برای بررسی و درمان هموروئید میتوان به جراح عمومی یا جراح کولورکتال مراجعه کرد. تشخیص نوع و درجه هموروئید و بررسی علل دیگر خونریزی مقعدی پیش از انتخاب روش درمان اهمیت دارد.






