یکی از رایجترین جملههایی که از بیمارانم میشنوم این است:
«دکتر، در سونوگرافی گفتهاند تیروئیدم گره دارد و ممکن است به جراحی نیاز داشته باشم. واقعاً باید عمل کنم؟»
گاهی هم بیمار با نگرانی برگه نمونهبرداری یا آزمایشهایش را روی میز میگذارد و اولین سؤالش این است:
«اگر تیروئیدم را عمل کنم، صدایم تغییر میکند؟»
این نگرانیها کاملاً طبیعی هستند. تیروئید غده کوچکی است که در قسمت جلوی گردن قرار دارد، اما نقش بسیار مهمی در تنظیم سوختوساز بدن، ضربان قلب، دمای بدن و عملکرد بسیاری از اندامها دارد. به همین دلیل، وقتی صحبت از جراحی این غده میشود، بسیاری از بیماران احساس اضطراب میکنند.
نکتهای که همیشه در جلسه مشاوره به بیماران توضیح میدهم این است که همه بیماریهای تیروئید به جراحی نیاز ندارند. بسیاری از گرههای تیروئید خوشخیم هستند و فقط باید تحت نظر قرار بگیرند. بعضی از پرکاریهای تیروئید با دارو یا درمانهای دیگر کنترل میشوند و اصلاً نیازی به عمل ندارند.
از طرف دیگر، در بعضی شرایط، جراحی بهترین و مطمئنترین روش درمان است؛ بهویژه زمانی که احتمال بدخیمی وجود داشته باشد، اندازه غده باعث فشار روی نای یا مری شود یا درمان دارویی پاسخ مناسبی ندهد.
در این مقاله تلاش میکنم بر اساس تجربه جراحی بیماران مبتلا به بیماریهای تیروئید، به مهمترین پرسشهایی که معمولاً قبل از عمل مطرح میشوند پاسخ بدهم؛ از اینکه چه زمانی جراحی لازم است تا روش انجام عمل، دوران نقاهت، احتمال تغییر صدا و زندگی بعد از جراحی.
برای اینکه بدانیم چرا گاهی لازم است تیروئید جراحی شود، ابتدا بهتر است با نقش این غده آشنا شویم.
تیروئید غدهای پروانهایشکل است که در جلوی گردن و درست زیر حنجره قرار گرفته است. این غده هورمونهایی تولید میکند که تقریباً روی تمام سلولهای بدن اثر میگذارند.
سرعت سوختوساز بدن، میزان انرژی، دمای بدن، ضربان قلب، عملکرد دستگاه گوارش و حتی خلقوخو، همگی تا حدی تحت تأثیر هورمونهای تیروئید هستند.
وقتی تیروئید بهدرستی کار نکند، ممکن است علائم بسیار متفاوتی ایجاد شود. بعضی افراد احساس خستگی، افزایش وزن و خوابآلودگی پیدا میکنند، در حالی که برخی دیگر کاهش وزن، تپش قلب، تعریق زیاد یا اضطراب را تجربه میکنند.
البته باید توجه داشت که اختلال عملکرد تیروئید با بیماریهایی که نیاز به جراحی دارند، یکسان نیست. بسیاری از مشکلات تیروئید فقط با دارو درمان میشوند و هرگز به عمل جراحی احتیاج پیدا نمیکنند.
وقتی نام جراحی تیروئید مطرح میشود، بسیاری از افراد تصور میکنند حتماً سرطان وجود دارد. در حالی که این تصور درست نیست.
در عمل، دلایل مختلفی ممکن است باعث شوند جراح انجام عمل را توصیه کند.
یکی از شایعترین دلایل، وجود گره یا ندول تیروئید است. بیشتر این گرهها خوشخیم هستند، اما اگر اندازه آنها بزرگ باشد، رشد سریعی داشته باشند یا نتیجه نمونهبرداری احتمال بدخیمی را مطرح کند، ممکن است جراحی بهترین انتخاب باشد.
گاهی نیز بزرگی تیروئید یا گواتر آنقدر پیشرفت میکند که روی نای یا مری فشار وارد میکند. این بیماران معمولاً از احساس فشار در گردن، سختی در بلع یا حتی تنگی نفس شکایت دارند.
در برخی بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید نیز، اگر درمان دارویی یا ید رادیواکتیو نتیجه مطلوب نداشته باشد یا به دلایلی قابل انجام نباشد، جراحی میتواند یکی از گزینههای درمان باشد.
همچنین اگر بررسیهای انجامشده احتمال سرطان تیروئید را مطرح کنند یا تشخیص آن را تأیید کنند، معمولاً جراحی بخش مهمی از روند درمان خواهد بود.
یکی از رایجترین نگرانیهایی که در مطب با آن روبهرو میشوم، این است که بیمار میگوید:
«دکتر، در سونوگرافی نوشتهاند ندول تیروئید دارم. یعنی سرطان دارم؟»
پاسخ من معمولاً این است که خیر. بیشتر ندولهای تیروئید خوشخیم هستند و بسیاری از آنها حتی هرگز به جراحی نیاز پیدا نمیکنند.
به همین دلیل، تصمیم برای عمل فقط بر اساس نتیجه سونوگرافی گرفته نمیشود. گاهی لازم است آزمایش خون، نمونهبرداری با سوزن ظریف (FNA)، معاینه و بررسی سایر عوامل نیز انجام شود تا بتوان درباره بهترین روش درمان تصمیم گرفت.
یکی از مهمترین موضوعاتی که همیشه در جلسه مشاوره درباره آن صحبت میکنم، این است که وجود یک بیماری در تیروئید، به معنای نیاز قطعی به جراحی نیست.
در بسیاری از افراد، گرههای کوچک تیروئید سالها بدون ایجاد مشکل باقی میمانند و فقط لازم است بهطور منظم تحت نظر باشند. از طرف دیگر، بعضی از بیماران حتی با وجود علائم خفیف، بهتر است عمل جراحی را به تعویق نیندازند.
به همین دلیل، تصمیم برای جراحی بر اساس مجموعهای از عوامل گرفته میشود؛ نه فقط یک سونوگرافی یا یک آزمایش.
در ادامه، مهمترین شرایطی را که ممکن است جراحی را به بهترین گزینه درمان تبدیل کنند، توضیح میدهم.
۱. زمانی که احتمال سرطان تیروئید وجود دارد
یکی از مهمترین دلایل انجام جراحی، وجود شواهدی است که احتمال بدخیم بودن یک ندول یا توده تیروئید را مطرح میکنند.
گاهی در سونوگرافی، ویژگیهایی دیده میشود که نیاز به بررسی بیشتر دارند. در چنین شرایطی معمولاً نمونهبرداری با سوزن ظریف (FNA) انجام میشود. اگر نتیجه این بررسی احتمال سرطان را مطرح کند یا وجود آن را تأیید کند، جراحی معمولاً بخش اصلی درمان خواهد بود.
البته باید به یک نکته مهم توجه داشت؛ اکثر ندولهای تیروئید سرطانی نیستند. بنابراین مشاهده یک گره در سونوگرافی، بهتنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست.
۲. زمانی که گره یا گواتر باعث فشار روی گردن شود
گاهی اندازه تیروئید آنقدر بزرگ میشود که روی اندامهای اطراف فشار وارد میکند.
در این شرایط، بیمار ممکن است هنگام بلع غذا احساس گیر کردن داشته باشد، از فشار در ناحیه گردن شکایت کند یا حتی هنگام خواب یا فعالیت دچار تنگی نفس شود.
در بعضی بیماران نیز تغییر تدریجی صدا یا احساس وجود توده در گردن، نتیجه بزرگ شدن تیروئید است.
وقتی بزرگی غده کیفیت زندگی بیمار را تحت تأثیر قرار دهد یا احتمال ایجاد مشکلات بیشتر وجود داشته باشد، جراحی میتواند بهترین راه درمان باشد.
۳. زمانی که پرکاری تیروئید با درمانهای دیگر کنترل نشود
بیشتر بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید، ابتدا با دارو درمان میشوند. در بعضی موارد نیز از ید رادیواکتیو استفاده میشود.
اما اگر با وجود درمان، بیماری کنترل نشود، عوارض دارویی ایجاد شود یا شرایط بیمار به گونهای باشد که روشهای دیگر مناسب نباشند، ممکن است جراحی توصیه شود.
این تصمیم همیشه با توجه به شرایط هر بیمار و پس از بررسی دقیق گرفته میشود.
۴. زمانی که ندول تیروئید به سرعت بزرگ شود
رشد تدریجی بعضی از ندولها طبیعی است و لزوماً جای نگرانی ندارد.
اما اگر اندازه یک ندول در مدت کوتاهی بهطور قابل توجهی افزایش پیدا کند، یا تغییرات جدیدی در بررسیهای تصویربرداری دیده شود، لازم است علت آن با دقت بیشتری بررسی شود.
در چنین شرایطی، بسته به نتیجه ارزیابیها، ممکن است جراحی بهعنوان یکی از گزینههای درمان مطرح شود.
گاهی بیماری با اضطراب زیاد وارد مطب میشود و میگوید:
«دکتر، در جواب سونوگرافی نوشتهاند ندول دارم؛ لطفاً هرچه زودتر عملم کنید.»
در مقابل، بیماری را هم میبینم که با وجود ندول بزرگ و علائم واضح، ماهها مراجعه را به تعویق انداخته است.
واقعیت این است که هیچکدام از این دو رویکرد درست نیست.
در پزشکی، نه عجله بیدلیل تصمیم خوبی است و نه تأخیر غیرضروری. بهترین زمان برای جراحی، زمانی است که بر اساس معاینه، نتایج آزمایشها، سونوگرافی و در صورت نیاز نمونهبرداری، مشخص شود که مزایای عمل از ادامه تحت نظر بودن بیشتر است.
پاسخ کوتاه این سؤال خیر است.
در واقع، بیشتر ندولهای تیروئید خوشخیم هستند و هرگز به جراحی احتیاج پیدا نمیکنند. بسیاری از این گرهها فقط با معاینات دورهای، سونوگرافی و گاهی آزمایش خون تحت نظر قرار میگیرند.
جراحی زمانی مطرح میشود که احتمال بدخیمی وجود داشته باشد، اندازه ندول باعث ایجاد علائم شود یا رشد آن نگرانکننده باشد.
به همین دلیل، اگر در گزارش سونوگرافی شما فقط عبارت «ندول تیروئید» نوشته شده است، نباید تصور کنید که حتماً به عمل جراحی نیاز دارید.
این موضوع کاملاً به علت جراحی بستگی دارد.
اگر بیمار فقط یک ندول خوشخیم کوچک داشته باشد که تغییری در اندازه آن ایجاد نشده است، معمولاً امکان پیگیری و تحت نظر گرفتن وجود دارد.
اما اگر احتمال سرطان مطرح باشد، غده تیروئید روی نای یا مری فشار وارد کند یا علائم بیمار بهتدریج شدیدتر شوند، به تعویق انداختن جراحی ممکن است تصمیم مناسبی نباشد.
به همین دلیل، توصیه میکنم درباره زمان عمل، صرفاً بر اساس مطالب اینترنت یا تجربه اطرافیان تصمیم نگیرید. شرایط هر بیمار با دیگری متفاوت است و زمان مناسب جراحی باید بر اساس ارزیابی تخصصی مشخص شود.
بعد از اینکه مشخص شد جراحی بهترین روش درمان است، معمولاً اولین سؤال بیماران این است:
«دکتر، هنگام عمل دقیقاً چه اتفاقی میافتد؟»
جراحی تیروئید با هدف برداشتن بخشی از غده یا در بعضی موارد، خارج کردن کامل آن انجام میشود. اینکه چه مقدار از تیروئید باید برداشته شود، به نوع بیماری، اندازه ضایعه، نتیجه نمونهبرداری و شرایط هر بیمار بستگی دارد.
این عمل معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام میشود و جراح با ایجاد برشی در قسمت پایین گردن، به غده تیروئید دسترسی پیدا میکند. در طول جراحی، علاوه بر خارج کردن بخش مورد نظر، ساختارهای مهم اطراف تیروئید مانند عصبهای حنجره و غدد پاراتیروئید نیز با دقت محافظت میشوند.
در پایان عمل، محل جراحی با بخیههای ظریف بسته میشود تا علاوه بر ترمیم مناسب، جای برش نیز تا حد امکان کمتر به چشم بیاید.
خیر.
یکی از تصورات اشتباهی که بین بیماران وجود دارد این است که هر جراحی تیروئید به معنای برداشتن کامل این غده است.
در عمل، میزان بافتی که باید خارج شود به علت بیماری بستگی دارد.
اگر مشکل فقط در یکی از لوبهای تیروئید باشد و شرایط اجازه دهد، ممکن است فقط همان قسمت برداشته شود. به این روش لوبکتومی تیروئید گفته میشود.
اما در بعضی بیماریها، مانند برخی از سرطانهای تیروئید یا گواترهای گسترده، ممکن است لازم باشد کل غده تیروئید خارج شود. این تصمیم قبل از عمل و بر اساس نتایج بررسیهای پزشکی گرفته میشود.
این سؤال تقریباً در تمام جلسات مشاوره مطرح میشود.
پاسخ آن به این بستگی دارد که چه مقدار از غده تیروئید باقی مانده باشد.
اگر کل تیروئید برداشته شود، بدن دیگر قادر به تولید هورمون تیروئید نخواهد بود و لازم است بیمار روزانه داروی جایگزین هورمون تیروئید مصرف کند.
اما اگر فقط بخشی از غده برداشته شود، در بسیاری از بیماران، قسمت باقیمانده میتواند هورمون مورد نیاز بدن را تولید کند و ممکن است اصلاً نیازی به مصرف دائمی دارو نباشد. البته این موضوع با انجام آزمایشهای بعد از عمل مشخص میشود.
به همین دلیل، نمیتوان برای همه بیماران یک پاسخ یکسان ارائه داد.
بعضی از بیماران آنقدر از مصرف مادامالعمر دارو نگران هستند که حتی جراحی ضروری را به تعویق میاندازند.
در حالی که اگر واقعاً نیاز به برداشتن کامل تیروئید وجود داشته باشد، مصرف منظم قرص لووتیروکسین معمولاً میتواند عملکرد طبیعی هورمونهای بدن را بهخوبی جایگزین کند و بیشتر بیماران با تنظیم صحیح دوز دارو، زندگی کاملاً طبیعی خواهند داشت.
در پشت غده تیروئید، چهار غده کوچک به نام پاراتیروئید قرار دارند که وظیفه تنظیم کلسیم خون را بر عهده دارند.
در حین جراحی، تلاش میکنیم این غدد کاملاً حفظ شوند، زیرا عملکرد طبیعی آنها برای سلامت بدن اهمیت زیادی دارد.
در بعضی بیماران، ممکن است عملکرد این غدد بهطور موقت کاهش پیدا کند و فرد برای مدتی نیاز به مصرف مکمل کلسیم داشته باشد. خوشبختانه در بیشتر موارد، این وضعیت موقتی است و عملکرد طبیعی غدد بازمیگردد.
جراحی تیروئید امروزه یکی از اعمال جراحی شناختهشده و ایمن در جراحی عمومی محسوب میشود و در بیشتر بیماران بدون مشکل جدی انجام میشود.
با این حال، مانند هر عمل جراحی دیگری، احتمال بروز برخی عوارض وجود دارد که بیمار باید قبل از تصمیمگیری از آنها آگاه باشد.
از جمله عوارض احتمالی میتوان به خونریزی، عفونت محل جراحی، تجمع مایع زیر پوست، تغییر موقت یا بهندرت دائمی صدا، کاهش موقت سطح کلسیم خون و باقی ماندن جای برش روی گردن اشاره کرد.
نکته مهم این است که بیشتر این عوارض شیوع کمی دارند و با رعایت اصول جراحی، انتخاب صحیح بیمار و مراقبتهای بعد از عمل، احتمال بروز آنها کاهش پیدا میکند.
این هم یکی از دغدغههای طبیعی بیماران، بهویژه خانمهاست.
برای انجام جراحی، ایجاد برش روی گردن اجتنابناپذیر است، اما محل این برش معمولاً در یکی از خطوط طبیعی پوست گردن انتخاب میشود تا پس از بهبودی، کمتر دیده شود.
در بیشتر بیماران، با گذشت چند ماه، جای برش بهتدریج کمرنگتر میشود و اگر مراقبتهای لازم مانند محافظت در برابر نور خورشید و رعایت توصیههای پزشک انجام شود، ظاهر اسکار معمولاً رضایتبخش خواهد بود.
گاهی بیماران آنقدر روی احتمال عوارض نادر تمرکز میکنند که فراموش میکنند چرا اصلاً جراحی پیشنهاد شده است.
همیشه سعی میکنم درباره مزایا و خطرات عمل، صادقانه صحبت کنم. هیچ جراحی بدون ریسک نیست، اما زمانی که انجام عمل بر اساس معیارهای علمی توصیه میشود، معمولاً مزایای درمان از خطرات احتمالی آن بیشتر است.
هدف من این است که بیمار با آگاهی کامل و بدون نگرانیهای ناشی از اطلاعات نادرست، درباره درمان خود تصمیم بگیرد.
بعد از اینکه تصمیم به انجام جراحی گرفته میشود، معمولاً بیماران میخواهند بدانند برای روز عمل باید چه آمادگیهایی داشته باشند.
اولین قدم، بررسی کامل وضعیت سلامت بیمار است. معمولاً قبل از جراحی، آزمایشهای خون، بررسی عملکرد تیروئید، در صورت نیاز نوار قلب یا سایر بررسیهای لازم انجام میشود تا جراحی با بیشترین ایمنی انجام شود.
اگر داروهای رقیقکننده خون مانند آسپرین، وارفارین یا داروهای مشابه مصرف میکنید، حتماً باید این موضوع را قبل از عمل با پزشک در میان بگذارید. در بعضی موارد لازم است مصرف این داروها با نظر پزشک برای مدت کوتاهی تغییر کند.
همچنین اگر سابقه بیماری قلبی، دیابت، فشار خون یا حساسیت دارویی دارید، اطلاع دادن آن به تیم درمان اهمیت زیادی دارد.
مانند بسیاری از جراحیهایی که با بیهوشی عمومی انجام میشوند، لازم است چند ساعت قبل از عمل ناشتا باشید. زمان دقیق ناشتا بودن توسط پزشک یا بیمارستان به شما اعلام خواهد شد.
پس از پایان عمل، مدتی در بخش ریکاوری تحت نظر خواهید بود تا وضعیت عمومی شما کاملاً پایدار شود.
بیشتر بیماران در ساعات اولیه، درد خفیف یا احساس کشیدگی در ناحیه گردن دارند که معمولاً با داروهای مسکن بهخوبی کنترل میشود.
ممکن است هنگام بلع غذا یا صحبت کردن نیز تا چند روز احساس ناراحتی مختصری وجود داشته باشد که معمولاً با کاهش التهاب برطرف میشود.
در بسیاری از موارد، اگر شرایط عمومی بیمار مناسب باشد، ترخیص از بیمارستان ظرف یک تا دو روز انجام میشود.
دوران بهبودی پس از جراحی معمولاً بدون مشکل خاصی سپری میشود، اما رعایت چند نکته میتواند روند ترمیم را سریعتر و احتمال بروز عوارض را کمتر کند.
در روزهای اول بهتر است فعالیتهای سنگین انجام ندهید و اجازه دهید بدن فرصت کافی برای ترمیم داشته باشد.
مصرف داروها باید دقیقاً مطابق دستور پزشک باشد. اگر پس از عمل برای شما لووتیروکسین یا مکمل کلسیم تجویز شده است، مصرف منظم آن اهمیت زیادی دارد.
همچنین بهتر است محل جراحی تمیز و خشک نگه داشته شود و تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، از استفاده خودسرانه از کرمها یا پمادهای مختلف روی محل بخیه خودداری کنید.
اگر علائمی مانند تب، خونریزی، تورم شدید، ترشح از محل جراحی یا تنگی نفس ایجاد شد، لازم است در اسرع وقت با پزشک تماس بگیرید.
مدت زمان بهبودی در همه بیماران یکسان نیست، اما بیشتر افراد طی چند روز احساس بهتری پیدا میکنند و میتوانند فعالیتهای سبک روزانه را از سر بگیرند.
افرادی که شغل اداری یا فعالیت بدنی سبک دارند، معمولاً پس از یک تا دو هفته میتوانند به محل کار بازگردند.
برای فعالیتهای ورزشی سنگین، بلند کردن اجسام سنگین یا ورزشهایی که به عضلات گردن فشار وارد میکنند، بهتر است تا زمانی که پزشک اجازه نداده است صبر کنید.
بیشتر بیماران پس از جراحی میتوانند بهتدریج رژیم غذایی معمول خود را از سر بگیرند.
در یکی دو روز اول، غذاهای نرم و مایعات معمولاً راحتتر بلعیده میشوند، زیرا ممکن است گلو کمی حساس باشد.
مصرف آب کافی، پروتئین مناسب و تغذیه متعادل به ترمیم بهتر بافتها کمک میکند.
در صورتی که پزشک مکمل کلسیم یا ویتامین D تجویز کرده باشد، مصرف منظم آنها نیز اهمیت دارد.
بیشتر بیمارانی که برای اولین ویزیت بعد از عمل مراجعه میکنند، از این موضوع تعجب میکنند که دوران نقاهت معمولاً سادهتر از چیزی بوده که قبل از جراحی تصور میکردند.
اضطراب قبل از عمل طبیعی است، اما وقتی بیمار بداند چه انتظاری باید از دوران بهبودی داشته باشد و توصیههای پزشکی را بهدرستی رعایت کند، معمولاً روند درمان بدون مشکل خاصی پیش میرود.
یکی از سؤالات متداول بیماران، هزینه جراحی تیروئید است.
واقعیت این است که برای این جراحی نیز نمیتوان یک مبلغ ثابت اعلام کرد؛ زیرا هزینه نهایی به عوامل مختلفی بستگی دارد.
از جمله این عوامل میتوان به نوع بیماری، وسعت جراحی (برداشتن بخشی از تیروئید یا کل آن)، نیاز به بررسی غدد لنفاوی، مدت بستری، نوع بیمارستان، پوشش بیمه و شرایط عمومی بیمار اشاره کرد.
به همین دلیل، پس از معاینه و بررسی مدارک پزشکی، میتوان درباره روش درمان و هزینه تقریبی آن اطلاعات دقیقتری ارائه داد.
در بیشتر بیماران، خیر. ممکن است بهدلیل التهاب یا لوله بیهوشی، گرفتگی موقت صدا ایجاد شود که معمولاً طی چند روز یا چند هفته برطرف میشود. تغییر دائمی صدا از عوارض نادر این جراحی است.
بسته به شرایط جسمی و نوع شغل، بیشتر بیماران بین یک تا دو هفته بعد از جراحی میتوانند فعالیتهای روزمره یا کارهای سبک را از سر بگیرند.
بله. اگر کل غده تیروئید برداشته شود، با مصرف منظم داروی جایگزین هورمون تیروئید و انجام آزمایشهای دورهای، بیشتر بیماران میتوانند زندگی کاملاً طبیعی و فعالی داشته باشند.
شنیدن اینکه ممکن است به جراحی تیروئید نیاز داشته باشید، برای بسیاری از افراد نگرانکننده است. اما تجربه من نشان داده است که بخش زیادی از این نگرانی، ناشی از اطلاعات ناقص یا نادرستی است که در فضای مجازی یا از اطرافیان شنیده میشود.
واقعیت این است که همه بیماریهای تیروئید به جراحی نیاز ندارند و از طرف دیگر، زمانی که عمل بر اساس معیارهای علمی توصیه میشود، به تعویق انداختن آن همیشه به نفع بیمار نیست.
اگر در سونوگرافی یا نمونهبرداری تیروئید شما تغییری گزارش شده است، بهترین کار این است که ابتدا توسط جراح معاینه شوید. در بسیاری از موارد، تنها پس از بررسی کامل نتایج آزمایشها و تصویربرداریها میتوان مشخص کرد که آیا جراحی بهترین انتخاب است یا روش دیگری برای درمان مناسبتر خواهد بود.
هدف من همیشه این است که بیمار، قبل از هر تصمیمی، دلیل انتخاب روش درمان را بهطور کامل بداند و با اطمینان و آرامش مسیر درمان را آغاز کند.
